مقاله ارتش ایران در زمان ساسانیان

ارتش ایران در زمان ساسانیان

راجع به ارتش ایران در عصر ساسانیان اطلاعات بیشتری به ما رسیده و گذشته ازنوشته های مورخان معروف رومی، مانند پروکپ، آمیین مارسلن و ژوستن و غیره مورخین ارمنی و یهودی و بالاخره تاریخ نویسان دوره ی اسلامی هم در این موضوع مطالب سودمندی برای ما به یادگار گذاشته اند.

از همه بالاتر در شاهنامه فردوسی راجع به جنگها و فتوحات و قلعه گیریهای دوران ساسانی اطلاعات به نسبت مفصلی وجود دارد و با بررسی دقیق آن ها معلوم می شود که مدرک های خوبی در اختیار فردوسی بوده است، زیرا اغلب رویدادها و حتی میدان های نبرد و عهدنامه هایی که فی مابین بسته شده و همچنین اسامی قلعه ها و شرح محاصره و فتح آن ها و اسامی سرداران و امپراطوران رومی با تفاوت مختصری از حیث املاء و تلفظ آن ها در شاهنامه پیدا می شود و شاید این اسامی به همین صورت به فردوسی رسیده یا این که در نسخه های متعددی که بعدها از روی نسخه ی اصلی شاهنامه نوشته اند این انحراف های جزوی حاصل شده باشد.

نیاز به تحول

چون رومی ها طی تجربه های جنگ با اشکانیان پی برده بودند که ایرانیان در امر محاصره و قلعه گیری مهارتی ندارند و در ضمن از تاخت و تاز و حرکت های سریع و غافل گیری ها و حمله های برق آسای سواران ایران بستوه آمده بودند، از این رو به رزم های قلعه ایی متوسل شدند و از دیر زمانی در داخل بین النهرین و به خصوص قسمت شمالی و شرقی آن نزدیک به ساحل دجله به ایجاد دژها و استحکام های تدافعی پرداختند.

قلعه های معروف آن ها در بین النهرین از شمال به جنوب عبارت بود از: امد، دارا، نصیبین، بزآبد، سنگارا و هاترا. به علاوه برای حفاظت خود از زحمت سواره ایران اغلب رشته قلعه های را نزدیک هم می ساختند که با نقب ها یا راه های زیرزمینی به هم مربوط می شدند و یک نوع خط دفاعی محکمی برای جلوگیری از تجاوز سوارهای ایران به حدود فرات و انطاکیه تشکیل می دادند. دراثر همین عملیات رومی ها بود که در سازمان و ترکیبات و اسلحه و وسایل و شیوه های رزمی ارتش ساسانی به ضرورت تحولاتی پیدا شد که شایان ذکر است.

در آغاز این دوره اردشیر پابکان سرسلسله س دودمان ساسانی ارتش ایران را از حالت چریکی خارج کرد و به صورت منظم و دایمی درآورد. به گفته مورخان از زمان این پادشاه پادگان های ثابتی در ایران به وجود آمد که نگاهداری آن ها به خرج دولت و جیره ی و مواجب سربازان از خزانه ی شاه پرداخت می شد. «ارتشتاران» یا نظامیان ایران در این دوره مقام دوم را بین طبقه های چهارگانه ی جامعه داشتند و سازمان های مربوط به اداره کردن امور ارتش در درجه اول اهمیت شناخته شده است.

اسپورگان

نظر به وسعت مملکت و لزوم داشتن نیروی واکنش سریع برای مقابله با ارتش های رومی در طرف مغرب و جلوگیری از تهاجم طایفه های وحشی آسیای مرکزی در سمت مشرق در زمان ساسانیان، هم مانند دوره اشکانیان، رسته س اصلی ارتش ایران قسمت سواره بود، ولی از لحاظ آموزش ها و سازمان و تجهیزات، با سوارهای پارث تفاوت کلی داشته است.

پادشاهان ساسانی به تعلیم و تربیت سواران توجه خاصی داشتند و متخصصانی به نام «اندرزبد اسپوراگان» مأمور پادگان های مختلف میکردند که فنون سواری و طرز به کلر گیری اسلحه و شیوه های رزمی این رسته را به افسران و افراد بیاموزند. در تربیت و نگاهداری و طرز پرورش اسب ها هم مراقبت بودند و به بهبود نژاد و تخم آن ها توجه مخصوصی می شده است. برای معالجه ی اسب ها بیطاران مجربی بنام «ستور پزشک» وجود داشتند که به همه پادگان ها سرکشی می نمودند و اسب های بیمار را درمان می کردند.

در موقع جنگ بر میزان علیق اسب ها می افزودند تا در اثرسختی های جنگ به زودی از پا در نیایند. سواره دوره ی ساسانی بیش تر سنگین اسلحه و استعداد تعرضی آن به حدی بوده که اغلب لژیون های رومی را به سرعت و به حال سواره مورد حمله قرار می دادند. سوار سنگین اسلحه سراپا غرق آهن و پولاد می شد و اسلحه ی هجومی او عبارت از یک نیزه بلند و محکم و گاهی تیروکمان و اغلب شمشیر و تبرزین بود. اسلحه ی دفاعی او عبارت از یک سپر کوچک، زره و کلاه خود که صورت و پشت گردن را حفظ می کرد، به علاوه زانوبند و بازوبند آهنین هم داشته است. این سوارها روی اسب خودشان برگستوانی چرمی می کشیدند.