پاورپوینت اصول، فواید و چالش های پخش سیلاب

مقدمه
استفاده غیر اصولی و بی رویه از منابع طبیعی محدود طی سالیان طولانی، سبب کاهش تدریجی و نگران کننده این منابع شده است. یکی از پیامدهای آشکار این روند، افزایش وقوع سیلاب های شدید و تشدید فرسایش خاک در سطح کشور است.

سیلاب، به عنوان یک پدیده طبیعی، عمدتاً مخرب شناخته می شود و به ویژه در مناطق خشک و نیمه خشک کشور تهدیدی جدی به شمار می آید. این سیلاب ها اغلب کنترل ناپذیر هستند و در بسیاری موارد باعث وارد آمدن خسارت های مالی و جانی می شوند.

از دیرباز، انسان ها برای مهار سیلاب ها راهکارهایی به کار گرفته اند که برخی از آن ها هنوز هم مورد استفاده هستند. این روش ها شامل احیای جنگل ها، احداث سدها و سیل بندها، ایجاد مخازن و کانال های هدایت آب و همچنین پخش و هدایت جریان سیلاب به مناطق امن است. چنین تدابیری، با هدف کاهش خسارت و مدیریت بهینه منابع آب، همواره اهمیت ویژه ای در برنامه ریزی های محیط زیستی و شهری داشته است.

تعریف پخش سیلاب
پخش سیلاب به فرآیندی گفته می شود که طی آن آب جاری بر سطح زمین گسترده می گردد تا ضمن تقویت رشد گیاهان طبیعی، بخشی از آن در زمین ذخیره شود. این آب ذخیره شده می تواند از طریق چاه ها یا قنوات دوباره برای مصارف کشاورزی مورد استفاده قرار گیرد یا با هدایت به داخل لایه های نفوذپذیر زمین، به افزایش نفوذ آب و تأمین منابع زیرسطحی کمک کند. (فرهنگ آبخیزداری، ۱۳۷۲)

تاریخچه پخش سیلاب
استفاده از سیلاب برای آبیاری باغات، محصولات کشاورزی و تقویت خاک، از دیرباز در ایران رواج داشته است. این روش سنتی، پایه ای برای مدیریت منابع آب و افزایش بهره وری اراضی به شمار می رفت.

در سال ۱۳۵۰، نخستین بررسی ها درباره امکان به کارگیری گسترده روش پخش سیلاب با هدف توسعه منابع طبیعی و تأمین آب آغاز شد. این مطالعات زمینه ساز برنامه ریزی های علمی و کاربردی در این حوزه گردید.

در سال ۱۳۷۵، وزارت جهاد سازندگی با ایجاد ایستگاه های تحقیقاتی، آموزشی و ترویجی، اقدام به اجرای پروژه های پخش سیلاب نمود تا ضمن آموزش بهره برداران، داده های پژوهشی لازم برای بهبود این روش جمع آوری شود. هم اکنون، ۳۵ ایستگاه تحقیقاتی پخش سیلاب در مناطق مختلف کشور فعالیت دارند و تحت نظارت مرکز تحقیقات حفاظت خاک و آبخیزداری، اهداف پژوهشی، ترویجی و آموزشی را دنبال می کنند.

فواید سیستم پخش سیلاب

1. بهبود کیفیت علوفه و تولید بیشتر در اراضی مرتعی
2. افزایش سطح ایستابی آبهای زیر زمینی
3. بهبود وضعیت زیست بوم حیات وحش
4. مهار کردن سیلابهای فصلی
5. با استفاده از پسابها, زه آبهای شور و آب دریا و سیلابها می توان با کمک گیاهان شورپسند به تولیدات اقتصادی دست یافت.
6. تغییر در ترکیب گیاهی و پیدایش مجدد گونه هایی که در اثر بهره برداری شدید در حال انقراض بوده اند.

مشکلات

• عدم توزیع یکنواخت رسوب
• کاهش نفوذپذیری خاکها در طول زمان

مکان های غیر قابل استفاده از سیستم پخش سیلاب

• اراضی با خاک کم عمق
• اراضی با خاک شور,قلیایی و یا گچی
• در اراضی که در آنها فرسایش هزار دره یا بدلند ایجاد شده است.