پاورپوینت کشت، مشخصات و رشد گیاه زعفران

مقدمه
کشت زعفران از دیرباز در مناطق جنوبی خراسان رواج داشته و به عنوان محصولی استراتژیک در خراسان مرکزی و جنوبی شناخته می شود. این گیاه به دلیل مصرف آب کم، امکان بهره برداری چندساله (۵ تا ۷ سال) از یک نوبت کاشت، ماندگاری طولانی محصول و نیاز کم به ماشین آلات سنگین، از اهمیت ویژه ای برخوردار است. همچنین زعفران کاربردهای گسترده صنعتی، دارویی و غذایی دارد.

زعفران به خانواده زنبقیان تعلق دارد و از نظر گیاه شناسی، گیاهی علفی، چندساله و بدون ساقه است. پیاز آن به صورت غده ای تقریباً کروی با قطر ۳ تا ۵ سانتی متر رشد می کند. از مرکز تخمدان، میله باریکی به نام خامه خارج می شود که به صورت طویل و زرد کمرنگ رشد کرده و به کلاله ای شفاف، قرمز-نارنجی و معمولاً سه شاخه به طول ۲/۵ تا ۳ سانتی متر ختم می شود. در اصطلاح، به این کلاله ها یا کلاله ها همراه با بخشی از خامه پس از خشک شدن زعفران گفته می شود.

هر پیاز زعفران معمولاً ۶ تا ۹ برگ سوزنی شکل شبیه چمن و ۱ تا ۳ گل بنفش تولید می کند. گل ها اغلب شامل سه کاسبرگ و سه گلبرگ مشابه هستند، که مادگی در مرکز گل قرار دارد و دارای یک تخمدان غده ای است.

مشخصات گیاهی زعفران
زعفران با نام علمی safaron از خانواده زنبقیان است و گیاهی دائمی، علفی و کوتاه قد به شمار می آید که معمولاً اوایل پاییز یا اوایل بهار گل می دهد. ساقه زیرزمینی آن مدور، گوشتی، سخت و توپر است و با پوسته ای فیبری و قهوه ای رنگ پوشیده شده است. در اصطلاح کشاورزی به این ساقه زیرزمینی «پیاز» و در علوم گیاه شناسی «بنه» یا Corm گفته می شود.

پوشش فیبری بنه ها انواع مختلفی دارد که بر اساس آن ها زعفران ها از یکدیگر تمایز می یابند. این پوشش ها شامل مشبک، حلقوی، غشایی و درهم بافته هستند و نقش محافظت از ساقه و ذخیره گاه مواد غذایی را ایفا می کنند.

گل زعفران شامل سه کاسبرگ و سه گلبرگ همرنگ است که در رأس جدا و در قاعده به هم متصل شده اند و لوله گل نسبتا بلندی را تشکیل می دهند. رنگ گل ها می تواند سفید، زرد یا بنفش باشد. میوه این گیاه به شکل کپسول و بر روی لوله ای کوتاه که از بنه خارج می شود، رشد می کند.

تخمدان گل دارای سه پرچم است و برگ های زعفران باریک و بلند بوده و نوار سفید مرکزی دارند. مجموعه برگ ها و گل ها درون پوششی لوله ای شکل به نام چمچه یا پوشش محافظ گل قرار گرفته اند که وظیفه حفاظت از اندام های گیاه را بر عهده دارد.

پیاز زعفران
پیاز زعفران با پوششی از الیاف طولی و موازی به رنگ قهوه ای محافظت می شود. در رأس هر پیاز بسته به اندازه آن، معمولاً یک تا چهار جوانه رشد می کند که وظیفه تولید گل و برگ را بر عهده دارند.

پیازهای جدید عمدتاً در بالای پیازهای قدیمی شکل می گیرند و تعداد کمتری نیز در اطراف و قاعده پیازهای قبلی ایجاد می شوند. این پیازها دارای طعمی شبیه سیب زمینی خام هستند، ریشه ای افشان و کوتاه دارند و وزن آن ها می تواند بین ۱ تا ۲۰ گرم متفاوت باشد.

گل زعفران
گل زعفران دارای پوششی ظریف و زیباست که از سه کاسبرگ و سه گلبرگ هم رنگ به رنگ بنفش تشکیل شده است. در مرکز گل، سه پرچم وجود دارد که طول هر یک از میله های پرچم تقریباً دو برابر بساک زردرنگ آن است.

تخمدان گل درون پوششی به نام چمچه و چند سانتی متر پایین تر از سطح خاک قرار دارد. از بخش فوقانی تخمدان، میله ای باریک و بلند به نام خامه بیرون می آید که در انتهای خود به سه رشته قرمز رنگ به نام کلاله ختم می شود. هر کلاله معمولاً بین دو تا سه سانتی متر طول دارد و بخش ارزشمند و مصرفی زعفران، همین کلاله های سه شاخه هستند که پس از خشک شدن به عنوان ادویه ای گران بها شناخته می شوند.

برگ زعفران
برگ های گیاه زعفران مستقیماً از پیاز آن روییده و معمولاً پس از شکفتن گل ها ظاهر می شوند. این برگ ها حالتی باریک و نیزه ای دارند و ارتفاع آن ها بین ۳۰ تا ۴۰ سانتی متر متغیر است.

در مراحل آغاز رشد، گل و برگ زعفران درون محفظه ای به نام چمچه قرار دارند و با محافظت این غلاف، از خاک بیرون می آیند. با تابش نخستین پرتوهای خورشید، گل ها از چمچه خارج شده و اندک اندک برگ ها نیز خود را نمایان می کنند. این فرایند هماهنگ، آغاز فصل رشد و زیبایی زعفران را رقم می زند.

رشد و نمو زعفران
پیاز زعفران معمولاً در اواخر مهر یا طول آبان ماه به گل می نشیند و دوره گلدهی مزرعه بین ۱۵ تا ۲۰ روز ادامه دارد. مرحله رشد رویشی گیاه بسته به شرایط اقلیمی تا حوالی اردیبهشت ماه ادامه یافته و در این زمان ارتفاع برگ ها به حدود ۳۰ تا ۴۵ سانتی متر می رسد.

در اواخر اردیبهشت برگ ها به تدریج زرد می شوند و مواد غذایی ذخیره شده در اندام هوایی به سمت پیاز منتقل می گردد. پیاز در این زمان متورم تر شده و مواد مغذی را برای فصل بعد در خود نگه می دارد. از اوایل خرداد تا پایان مرداد، پیاز در حالت استراحت قرار می گیرد.

پس از گذراندن حدود دو ماه استراحت، فعالیت جدید گیاه آغاز می شود؛ ابتدا ریشه های تازه از پیاز خارج می شوند و با نخستین آبیاری در مهرماه، زندگی فعال گیاه از سر گرفته می شود.

به طور کلی، زعفران سه مرحله اصلی رشد دارد: رشد رویشی، رشد زایشی و دوره استراحت. در آغاز مرحله زایشی، استفاده از هورمون جیبرلین تأثیر قابل توجهی بر تقویت ساقه های گل دهنده دارد و می تواند عملکرد محصول را تا ۳۰ تا ۵۰ درصد افزایش دهد.