پاورپوینت جامع اختلالات و عملکرد کبد

کبد به عنوان یکی از پیچیده ترین و حیاتی ترین اعضای بدن، نقش های بی شمار و حیاتی در حفظ سلامت ایفا می کند. این اندام بزرگ که در قسمت فوقانی راست شکم قرار دارد، مسئولیت متابولیسم مواد مغذی، سم زدایی از بدن، تولید پروتئین های ضروری و تنظیم فرآیندهای بیوشیمیایی متعدد را بر عهده دارد. اختلالات کبدی می توانند عملکرد این اندام حیاتی را به شدت مختل کرده و عواقب جدی برای سلامت فرد به همراه داشته باشند. در این پاورپوینت جامع به بررسی عمیق آناتومی کبد، وظایف حیاتی آن، انواع اختلالات، روش های تشخیصی، درمانی و مراقبت های پرستاری می پردازیم تا هم برای دانشجویان پزشکی و پرستاری و هم برای متخصصان سلامت، منبعی کامل و کاربردی ارائه شود.

آناتومی و ساختار کبد

کبد بزرگترین اندام داخلی بدن انسان است که وزن آن در بزرگسالان به طور متوسط بین ۱.۲ تا ۱.۵ کیلوگرم می باشد. این اندام در قسمت فوقانی راست شکم، پشت دنده ها قرار گرفته و از دیافراگم محافظت می شود. کبد از چهار لوب اصلی تشکیل شده است: لوب راست (بزرگترین لوب)، لوب چپ، لوب کوادرات و لوب کادئات. هر لوب خود به بخش های کوچکتری به نام لوبول ها تقسیم می شود که واحد عملکردی کبد محسوب می شوند.

از نظر عروقی، کبد دو منبع خون اصلی دارد: شریان کبدی که حاوی خون اکسیژن دار از قلب است و ورید پورت که خون غنی از مواد مغذی را از دستگاه گوارش به کبد می رساند. این خون پس از پردازش در کبد، از طریق وریدهای کبدی به ورید اجوف تحتانی بازگردانده می شود. سلول های کبدی (هپاتوسیت ها) حدود ۶۰٪ از حجم کبد را تشکیل می دهند و مسئول اکثر عملکردهای متابولیکی این اندام هستند. علاوه بر این، سلول های کوپفر (ماکروفاژهای ثابت کبد) در سینوسوئیدهای کبدی قرار دارند و نقش مهمی در دفاع ایمنی و سم زدایی ایفا می کنند.

ساختار میکروسکوپی کبد

در سطح میکروسکوپی، کبد به واحدهای عملکردی کوچکی به نام لوبول ها تقسیم می شود. هر لوبول کبدی ساختار شش ضلعی دارد و در مرکز آن یک ورید مرکزی قرار دارد. از اطراف لوبول، شاخه های ورید پورت و شریان کبدی وارد سینوسوئیدها می شوند. خون در سینوسوئیدها از اطراف به مرکز جریان یافته و از طریق ورید مرکزی خارج می شود. سلول های کبدی (هپاتوسیت ها) در صفحاتی بین سینوسوئیدها قرار گرفته اند و با هر دو طرف در تماس با خون هستند. این ساختار منحصر به فرد امکان تبادل کارآمد مواد بین خون و سلول های کبدی را فراهم می کند.

سیستم صفراوی

سیستم صفراوی مسئول جمع آوری و انتقال صفرا از کبد به روده کوچک است. کانال های صفراوی بسیار کوچک در لوبول ها شروع شده و به هم متصل می شوند تا کانال های صفراوی بزرگتر را تشکیل دهند. این کانال ها در نهایت به کانال های hepatic right و left منتهی می شوند که به کانال hepatic common متصل می گردند. صفرا در کیسه صفرا ذخیره شده و در زمان نیاز از طریق مجرای صفراوی مشترک به دوازدهه تخلیه می شود.

وظایف حیاتی کبد

کبد بیش از ۵۰۰ عملکرد مختلف در بدن انسان انجام می دهد که برخی از مهم ترین آن ها عبارتند از:

متابولیسم کربوهیدرات ها

کبد نقش مرکزی در تنظیم قند خون ایفا می کند. این اندام گلوکز اضافی را به گلیکوژن تبدیل کرده و در سلول های خود ذخیره می کند (فرآیند گلیکوژن زایی). در زمان نیاز، گلیکوژن ذخیره شده مجدداً به گلوکز تبدیل شده و به جریان خون آزاد می گردد (فرآیند گلیکوژن کافت). علاوه بر این، کبد می تواند از سایر مواد مغذی مانند اسیدهای آمینه و لاکتات نیز گلوکز تولید کند (فرآیند گلوکونئوژنز). این تنظیم دقیق قند خون برای حفظ عملکرد طبیعی مغز و سایر اندام ها حیاتی است.

متابولیسم پروتئین ها

کبد مرکز اصلی متابولیسم پروتئین ها در بدن است. این اندام اکثر پروتئین های پلاسما به جز گاماگلوبولین ها را سنتز می کند، از جمله:

• آلبومین: مهم ترین پروتئین پلاسما که حفظ فشار اسمزی خون و انتقال مواد را بر عهده دارد
• فاکتورهای انعقادی: مانند فیبرینوژن، پروترومبین و فاکتورهای VII, IX, X که برای انعقاد خون ضروری هستند
• پروتئین های حامل: مانند ترانسفرین (حمل آهن)، سرولوپلاسمین (حمل مس) و ترانس کورتین (حمل کورتیزول)
• پروتئین های حاد فاز: مانند پروتئین واکنشی C که در پاسخ به التهاب افزایش می یابند

علاوه بر این، کبد در متابولیسم اسیدهای آمینه نقش دارد و آمونیاک (سم حاصل از متابولیسم پروتئین ها) را به اوره تبدیل می کند که از طریق کلیه ها دفع می گردد.

متابولیسم چربی ها

کبد در متابولیسم چربی ها نقش چندگانه ای ایفا می کند:

• سنتز لیپوپروتئین ها: مانند VLDL که تری گلیسیریدها را به بافت های محیطی منتقل می کند
• بتااکسیداسیون اسیدهای چرب: برای تولید انرژی
• سنتز کتوژن ها: مانند استواستات و بتا-هیدروکسی بوتیرات که در شرایط گرسنگی به عنوان منبع انرژی جایگزین گلوکز عمل می کنند
• سنتز کلسترول و فسفولیپیدها: که برای ساخت غشای سلولی و هورمون های استروئیدی ضروری هستند

سم زدایی و دفع مواد

یکی از مهم ترین وظایف کبد، سم زدایی از مواد مضر است. این اندام از طریق دو مسیر اصلی این عمل را انجام می دهد:

• فاز I (بی فعال سازی): شامل اکسیداسیون، احیاء و هیدرولیز مواد توسط آنزیم های سیتوکروم P450
• فاز II (مزدوج سازی): اتصال مواد به مولکول های قطبی مانند گلوکورونیک اسید، سولفات یا گلوتاتیون برای افزایش حلالیت و دفع

علاوه بر این، کبد بیلی روبین (حاصل تجزیه هموگلوبین) را به صفرا تبدیل کرده و از طریق دستگاه گوارش دفع می کند. این فرآیند برای جلوگیری از تجمع بیلی روبین و ایجاد زردی حیاتی است.

ذخیره سازی مواد مغذی

کبد به عنوان انبار اصلی مواد مغذی در بدن عمل می کند:

• ویتامین های محلول در چربی: A, D, E, K
• ویتامین های محلول در آب: B12 و فولات
• مواد معدنی: آهن (به صورت فریتین) و مس (به صورت سرولوپلاسمین)
• گلیکوژن: به عنوان منبع ذخیره انرژی

تنظیم هومئوستاز

کبد در تنظیم تعادل داخلی بدن نقش اساسی دارد:

• تنظیم دمای بدن از طریق تولید گرما
• تنظیم تعادل مایعات و الکترولیت ها
• تنظیم pH خون از طریق متابولیسم اسیدهای آمینه
• تنظیم فشار اسمزی خون از طریق سنتز آلبومین

تست های ارزیابی عملکرد کبد

برای ارزیابی عملکرد کبد و تشخیص اختلالات آن، از مجموعه ای از تست های آزمایشگاهی استفاده می شود که هر یک جنبه های مختلفی از عملکرد کبد را بررسی می کنند:

تست های بیلی روبین

بیلی روبین محصول نهایی تجزیه هموگلوبین است که توسط کبد از خون گرفته شده و به صفرا تبدیل می شود. افزایش بیلی روبین خون (هایپربیلی روبینمی) می تواند ناشی از:

• همولیز افزایش یافته (همولیتیک)
• اختلال عملکرد کبدی (هپاتیک)
• انسداد مجاری صفراوی (پوست کلانژیک)

در تست بیلی روبین، هم بیلی روبین مستقیم (مزدوج) و هم بیلی روبین غیرمستقیم (غیرمزدوج) اندازه گیری می شوند. نسبت این دو به تشخیص نوع هایپربیلی روبینمی کمک می کند.

پروتئین های پلاسما

سطح پروتئین های پلاسما به ویژه آلبومین، نشانگر خوبی از عملکرد سنتز کبد است:

• آلبومین: نیمه عمر حدود ۲۰ روز دارد و کاهش آن نشانگر اختلال مزمن عملکرد کبد است
• گلوبولین ها: افزایش گاماگلوبولین ها می تواند نشاندهنده التهاب مزمن کبدی باشد
• نسبت آلبومین به گلوبولین (A/G): در بیماری های مزمن کبدی کاهش می یابد

تست های انعقادی

از آنجا که بیشتر فاکتورهای انعقادی در کبد سنتز می شوند، تست های انعقادی ارزیابی خوبی از عملکرد کبد هستند:

• زمان پروترومبین (PT): افزایش PT نشانگر اختلال در سنتز فاکتورهای انعقادی وابسته به ویتامین K است
• زمان ترومبوپلاستین نسبی (INR): افزایش INR نشانگر شدت اختلال عملکرد کبدی است
• زمان ترومبین (TT): در بیماری های پیشرفته کبدی افزایش می یابد

آنزیم های کبدی

آنزیم های کبدی نشانگر آسیب سلول های کبدی هستند:

• آسپارتات آمینوترانسفراز (AST): در آسیب سلول های کبدی، عضلات قلب و اسکلتی افزایش می یابد
• آلانین آمینوترانسفراز (ALT): اختصاصی تر برای کبد است و در آسیب کبدی افزایش می یابد
• آلکالین فسفاتاز (ALP): در انسداد مجاری صفراوی و بیماری های استخوانی افزایش می یابد
• گاما گلوتامیل ترانسفراز (GGT): در سوء مصرف الکل و بیماری های صفراوی افزایش می یابد
• لاکتات دهیدروژناز (LDH): در آسیب بافت های مختلف از جمله کبد افزایش می یابد

تست های دیگر

تست های دیگری نیز برای ارزیابی عملکرد کبد استفاده می شوند:

• آمونیاک سرم: در نارسایی کبدی افزایش می یابد و می تواند منجر به آنسفالوپاتی کبدی شود
• کلسترول و تری گلیسیرید: در انسداد مجاری صفراوی افزایش می یابند
• آلفا فتوپروتئین (AFP): به عنوان تومور مارکر در سرطان کبد استفاده می شود

پیوند کبد: روش ها و عوارض

پیوند کبد به عنوان درمان نهایی برای بیماران مبتلا به نارسایی پیشرفته کبدی در نظر گرفته می شود. این فرآیند می تواند از اهداکننده فوت شده (پیوند کبدی) یا از اهداکننده زنده (پیوند بخشی از کبد) انجام شود.

شرایط مناسب برای پیوند کبد

پیوند کبد معمولاً برای بیماران مبتلا به شرایط زیر در نظر گرفته می شود:

• سیروز پیشرفته کبدی با عوارضی مانند آسیت، آنسفالوپاتی یا خونریزی گوارشی
• نارسایی حاد کبد (فولمینانت هپاتیت)
• برخی تومورهای اولیه کبد (مانند کارسینومای هپاتوسلولار)
• بیماری های متابولیک ارثی پیشرفته مانند بیماری ویلسون
• آترزی صفراوی در نوزادان

سیستم طبقه بندی MELD

برای اولویت بندی بیماران نیازمند پیوند کبد، از سیستم MELD (Model for End-Stage Liver Disease) استفاده می شود. این امتیاز بر اساس سه پارامتر محاسبه می شود:

• سطح بیلی روبین سرم
• سطح کراتینین سرم (نشانگر عملکرد کلیه)
• INR (نشانگر عملکرد انعقادی)

امتیاز MELD بین ۶ تا ۴۰ متغیر است و امتیاز بالاتر نشانگر خطر بالاتر مرگ در ۳ ماه آینده است. بیماران با امتیاز بالاتر اولویت بیشتری برای پیوند دارند.

سرکوب سیستم ایمنی پس از پیوند

برای جلوگیری از رد پیوند، از داروهای سرکوب کننده سیستم ایمنی استفاده می شود:

• مهارکننده های کالسینورین: سیکلوسپورین و تاکرولیموس (داروهای اصلی)
• کورتیکواستروئیدها: مانند پردنیزولون
• مهارکننده های mTOR: سیرولیموس
• عوامل ضد متابولیت: آزاتیوپرین و میکوفنولات موفتیل
• آنتی بادی ها: تیموگلوبولین و basiliximab

عوارض پیوند کبد

خونریزی

خونریزی یکی از عوارض شایع پس از پیوند کبد است که می تواند ناشی از:

• اختلالات انعقادی ناشی از نارسایی کبدی
• هیپرتانسیون پورت
• فیبرینولیز ناشی از آسیب ایسکمیک کبد اهدایی
• عوارض جراحی

مدیریت خونریزی شامل تزریق فرآورده های خونی، تصحیح اختلالات انعقادی و در موارد لزوم مداخله جراحی است.

رد پیوند

رد پیوند می تواند حاد (در روزها تا هفته های اول) یا مزمن (ماه ها تا سال ها پس از پیوند) باشد. مکانیسم اصلی رد پیوند، فعالیت لنفوسیت های T علیه آنتی ژن های خارجی کبد اهدایی است.

علائم رد پیوند حاد شامل:

• تب
• درد شکم
• زردی
• افزایش آنزیم های کبدی

درمان رد پیوند حاد شامل دوز بالای کورتیکواستروئیدها و در موارد مقاوم، آنتی بادی های ضد لنفوسیت T است.

عفونت

عفونت یکی از علل اصلی مرگ و میر پس از پیوند کبد است. بیماران پیوندی به دلیل دریافت داروهای سرکوب کننده ایمنی، مستعد عفونت های باکتریایی، ویروسی و قارچی هستند.

عفونت های شایع پس از پیوند کبد عبارتند از:

• عفونت های ریوی (پنومونی)
• عفونت های ادراری
• عفونت های جراحی محل پیوند
• عفونت های قارچی (مانند آسپرگیلوز)
• عفونت های ویروسی (سیتومگالوویروس، ویروس اپشتین-بار)

پیشگیری از عفونت شامل رعایت شرایط استریل، ضدعفونی مناسب، استفاده از آنتی بیوتیک های پیشگیرانه و نظارت دقیق بر علائم عفونت است.

تدابیر پرستاری در بیماران کبدی

اقدامات پرستاری پیش از عمل جراحی پیوند

مراقبت های پرستاری قبل از پیوند کبد نقش حیاتی در آماده سازی بیمار برای جراحی دارد:

• ارزیابی وضعیت بیمار: بررسی امتیاز MELD، شدت علائم نارسایی کبدی و وضعیت کلی بیمار
• پشتیبانی روانی: دوره انتظار برای پیوند بسیار استرس زا است و پرستار باید منبع اصلی حمایت عاطفی برای بیمار و خانواده باشد
• مدیریت عوارض:
  • درمان سوءتغذیه (رژیم غذایی پرکالری و پرپروتئین)
  • مدیریت آسیت شدید (درمان پاراسنتز در صورت لزوم)
  • تصحیح اختلالات آب و الکترولیت
• آموزش بیمار: ارائه اطلاعات درباره فرآیند پیوند، مراقبت های پس از عمل و نیاز به مصرف مادام العمر داروهای سرکوب کننده ایمنی

اقدامات پرستاری پس از عمل جراحی پیوند

مراقبت های پس از پیوند کبد نیازمند نظارت دقیق و مداخله به موقع است:

• ایزوله کردن بیمار: در روزهای اول پس از پیوند برای کاهش خطر عفونت های بیمارستانی
• نظارت بر علائم حیاتی: کنترل دقیق فشار خون، ضربان قلب، دمای بدن و میزان ادرار
• نظارت بر عملکرد کبد پیوندی:
  • بررسی روزانه آنزیم های کبدی (AST, ALT, ALP, GGT)
  • اندازه گیری بیلی روبین و پروتئین های پلاسما
  • نظارت بر علائم بالینی مانند زردی، درد شکم و تغییرات وضعیت روانی
• مدیریت داروها:
  • تأمین به موقع داروهای سرکوب کننده ایمنی
  • نظارت بر عوارض جانبی داروها (سمیت کلیوی، فشار خون بالا، دیابت)
  • آموزش بیمار درباره اهمیت مصرف منظم داروها
• پیشگیری از عفونت:
  • رعایت دقیق اصول آسپتیک در مراقبت از زخم
  • نظارت بر علائم عفونت (تب، لکوسیتوز، ترشحات زخم)
  • انجام کشت های دوره ای از خون، ادرار و ترشحات

آبسه های کبدی

تعریف و طبقه بندی

آبسه کبدی تجمع چرک در بافت کبد است که می تواند ناشی از عفونت های باکتریایی، انگلی یا قارچی باشد. آبسه های کبدی به دو دسته اصلی تقسیم می شوند:

• آبسه های پریاتنیک (Pyogenic): ناشی از عفونت های باکتریایی، شایع ترین نوع
• آبسه های آمیبی (Amebic): ناشی از انگل انتامبا هیستولیتیکا

تظاهرات بالینی

علائم و نشانه های آبسه کبدی می تواند شامل موارد زیر باشد:

• تب و لرز (اغذ بالا)
• درد و حساسیت به لمس در ناحیه فوقانی راست شکم
• تورم و بزرگی کبد (هپاتومگالی)
• تهوع و استفراغ
• کاهش اشتها و کاهش وزن
• زردی (در صورت انسداد مجاری صفراوی)
• علائم سپسیس در موارد پیشرفته

روش های تشخیصی

تشخیص آبسه کبدی نیازمند ترکیبی از یافته های بالینی، آزمایشگاهی و تصویربرداری است:

• آزمایش های خون:
  • لکوسیتوز (افزایش گلبول های سفید خون)
  • افزایش CRP و پروتئین واکنشی C
  • افزایش آنزیم های کبدی (AST, ALT, ALP)
  • افزایش بیلی روبین در موارد انسدادی
• تصویربرداری:
  • سونوگرافی شکم: اولین روش تصویربرداری که می تواند آبسه را به عنوان یک توده هیپواکوئیک نشان دهد
  • CT اسکن با کنتراست: دقیق ترین روش برای تشخیص آبسه و تعیین اندازه، محل و تعداد آن
  • MRI: در موارد پیچیده یا برای تشخیص افتراقی استفاده می شود
• آسپیراسیون و کشت:
  • نمونه برداری از محتوای آبسه تحت راهنمایی سونوگرافی یا CT
  • کشت باکتریولوژیک و تعیین حساسیت آنتی بیوتیکی
  • بررسی میکروسکوپی برای انگل ها در موارد مشکوک به آبسه آمیبی

تدابیر پزشکی

درمان آبسه کبدی معمولاً شامل ترکیبی از روش های زیر است:

• آنتی بیوتیک درمانی:
  • شروع تجربی با آنتی بیوتیک های طیف وسیع مانند سفتریاکسون + مترونیدازول
  • تنظیم آنتی بیوتیک بر اساس نتایج کشت و حساسیت
  • ادامه درمان به مدت حداقل ۴-۶ هفته
• خالی کردن آبسه:
  • آسپیراسیون با سوزن تحت راهنمایی تصویربرداری
  • قرار دادن درن برای تخلیه مداوم در آبسه های بزرگ (>۵ سانتی متر)
• درمان جراحی:
  • در موارد عدم پاسخ به درمان های غیرتهاجمی
  • در آبسه های متعدد یا عوارض همراه مانند پرفوراسیون
  • شامل تخلیه آبسه و در موارد لزوم رزکسیون کبد

تدابیر پرستاری

مراقبت های پرستاری در بیماران مبتلا به آبسه کبدی شامل موارد زیر است:

• نظارت بر وضعیت بالینی:
  • بررسی دقیق علائم حیاتی به خصوص دما
  • ارزیابی درد و استفاده از مقیاس های درد
  • نظارت بر علائم سپسیس (تاکی کاردی، تاکی پنه، فشار خون پایین)
• مراقبت از درن:
  • نگهداری درن در موقعیت صحیح
  • ثبت دقیق میزان و ویژگی های ترشحات
  • تعویض پانسمان به صورت استریل و منظم
  • نظارت بر علائم عفونت محل درن (قرمزی، تورم، ترشحات چرکی)
• مدیریت داروها:
  • تأمین به موقع آنتی بیوتیک ها
  • نظارت بر عوارض جانبی آنتی بیوتیک ها
  • آموزش بیمار درباره اهمیت تکمیل دوره درمان
• حمایت تغذیه ای:
  • ارائه رژیم غذایی پرکالری و پرپروتئین
  • تأمین مایعات کافی برای جبران تب و تعریق
  • در صورت لزوم استفاده از مکمل های تغذیه ای

هپاتیت ویروسی

هپاتیت A

هپاتیت A یک عفونت ویروسی حاد کبد است که توسط ویروس هپاتیت A (HAV) ایجاد می شود. این ویروس از طریق مدفوع-دهان منتقل می شود و معمولاً با مصرف آب یا غذای آلوده منتقل می گردد.

تظاهرات بالینی

دوره کمون هپاتیت A معمولاً ۱۵ تا ۵۰ روز است. علائم بالینی می تواند شامل موارد زیر باشد:

• علائم اولیه: تب خفیف، خستگی، درد شکم، تهوع و بی اشتهایی
• علائم کبدی: زردی، تیره شدن ادرار، روشن شدن مدفوع و خارش
• بزرگی و حساسیت کبد در معاینه فیزیکی
• در کودکان اغلب علامت دار نیست یا علائم خفیف دارد

اقدامات پیشگیرانه

پیشگیری از هپاتیت A شامل موارد زیر است:

• واکسیناسیون: واکسن هپاتیت A برای همه کودکان و گروه های پرخطر توصیه می شود
• رعایت بهداشت فردی: شستشوی دست ها قبل از غذا و بعد از دستشویی
• آب آشامیدنی سالم و غذاهای پخته شده
• ایمونوگلوبولین برای پیشگیری بعد از تماس با فرد مبتلا

درمان

درمان هپاتیت A عمدتاً حمایتی است و شامل موارد زیر است:

• استراحت کافی
• رژیم غذایی متعادل و پرکالری
• اجتناب از الکل و داروهای مضر برای کبد
• درمان علامتی مانند داروهای ضد تهوع

تدابیر پرستاری

مراقبت های پرستاری در هپاتیت A شامل موارد زیر است:

• آموزش بیمار درباره راه های انتقال و پیشگیری
• نظارت بر علائم کبدی و وضعیت عمومی بیمار
• تشویق به مصرف مایعات کافی
• ایزوله کردن مدفوع بیمار تا زمان منفی شدن آنتی ژن HAV

هپاتیت B

هپاتیت B یک عفونت ویروسی کبد است که توسط ویروس هپاتیت B (HBV) ایجاد می شود. این ویروس از طریق خون و ترشحات بدنی منتقل می شود.

راه های انتقال

ویروس هپاتیت B از راه های زیر منتقل می شود:

• تماس با خون آلوده (تزریق با سوزن مشترک، transfusion)
• تماس جنسی با فرد مبتلا
• از مادر به نوزاد در حین زایمان
• استفاده از وسایل شخصی آلوده مانند مسواک یا تیغ اصلاح

تظاهرات بالینی

هپاتیت B می تواند حاد یا مزمن باشد:

• هپاتیت B حاد:
  • دوره کمون: ۱ تا ۶ ماه
  • علائم مشابه هپاتیت A اما ممکن است شدیدتر باشد
  • در ۱٪ موارد منجر به نارسایی حاد کبد می شود
• هپاتیت B مزمن:
  • عفونت بیش از ۶ ماه
  • می تواند منجر به سیروز و سرطان کبد شود
  • اغلب بدون علامت است یا علائم خفیف دارد

پیشگیری

پیشگیری از هپاتیت B شامل موارد زیر است:

• واکسناسیون: واکسن هپاتیت B برای همه نوزادان و گروه های پرخطر
• ایمونوگلوبولین هپاتیت B برای پیشگیری بعد از تماس
• استفاده از وسایل محافظ در تماس جنسی
• استفاده از وسول یکبار مصرف برای تزریق

درمان

درمان هپاتیت B بستگی به نوع حاد یا مزمن بودن دارد:

• هپاتیت B حاد: درمان حمایتی، استراحت و تغذیه مناسب
• هپاتیت B مزمن:
  • داروهای ضد ویروسی: مانند لامیوودین، آدوفویر، انتکاویر
  • اینترفرون: برای برخی بیماران
  • نظارت منظم بر عملکرد کبد

تدابیر پرستاری

مراقبت های پرستاری در هپاتیت B شامل موارد زیر است:

• آموزش بیمار درباره راه های انتقال و پیشگیری
• نظارت بر عوارض داروهای ضد ویروسی
• حمایت روانی به دلیل مزمن بودن بیماری
• آموزش درباره اهمیت پیگیری منظم

هپاتیت C

هپاتیت C یک عفونت ویروسی کبد است که توسط ویروس هپاتیت C (HCV) ایجاد می شود. این ویروس عمدتاً از طریق خون آلوده منتقل می شود.

تشخیص هپاتیت C

تشخیص هپاتیت C شامل مراحل زیر است:

• تست آنتی بادی ضد HCV: برای غربالگری اولیه
• تست RNA HCV: برای تأیید عفونت فعال
• ژنوتایپ گیری: برای تعیین نوع ویروس و برنامه ریزی درمان
• سونوگرافی یا فیبرواسکن برای ارزیابی فیبروز کبدی

هپاتیت D

هپاتیت D (دلتا) فقط در صورت وجود همزمان هپاتیت B می تواند ایجاد شود. این ویروس برای تکثیر به آنتی ژن سطحی HBV نیاز دارد. هپاتیت D می تواند به صورت عفونت همزمان با HBV یا عفونت ثانویه در فرد مبتلا به هپاتیت B مزمن ایجاد شود.

هپاتیت E

هپاتیت E شبیه هپاتیت A است و از طریق مدفوع-دهان منتقل می شود. این ویروس در مناطق با بهداشت ضعیف شایع تر است. هپاتیت E در زنان باردار می تواند شدید و کشنده باشد.

هپاتیت G

هپاتیت G یک ویروس نوظهور است که ارتباط آن با بیماری کبدی مشخص نیست. این ویروس از طریق خون منتقل می شود اما معمولاً باعث بیماری بالینی جدی نمی شود.

بیماری ویلسون

تعریف و علل

بیماری ویلسون یک اختلال متابولیک ارثی است که در آن تجمع مس در بافت های مختلف بدن، به ویژه کبد و مغز، رخ می دهد. این بیماری به دلیل جهش در ژن ATP7B ایجاد می شود که مسئول انتقال مس از داخل سلول های کبدی به صفرا است.

علائم و نشانه ها

علائم بیماری ویلسون می تواند متنوع باشد و به اندام های درگیر بستگی دارد:

• علائم کبدی:
  • هپاتیت حاد یا مزمن
  • سیروز کبدی
  • نارسایی حاد کبد
  • زردی
  • آسیت
• علائم عصبی:
  • لرزش (تکان های غیرارادی)
  • سفتی عضلات
  • مشکلات گفتاری
  • تغییرات شخصیتی
  • اختلالات روانی
• علائم دیگر:
  • حلقه کایزر-فلایشر (رسوب مس در قرنیه)
  • کم خونی همولیتیک
  • مشکلات کلیوی
  • آرتریت

درگیری سیستم عصبی مرکزی

درگیری سیستم عصبی مرکزی در بیماری ویلسون می تواند منجر به علائم زیر شود:

• اختلالات حرکتی: لرزش، دیستونی، پارکینسونیسم
• اختلالات شناختی: کاهش حافظه، مشکلات تمرکز
• اختلالات روانی: افسردگی، اضطراب، روان پریشی
• اختلالات گفتاری: دیزارتری، کاهش صدا

روش های تشخیصی

تشخیص بیماری ویلسون نیازمند ترکیبی از یافته های بالینی، آزمایشگاهی و تصویربرداری است:

• آزمایش های خون:
  • سرولوپلاسمین (پروتئین حامل مس): معمولاً کاهش یافته است
  • مس سرم: معمولاً کاهش یافته است
  • مس ادرار ۲۴ ساعته: افزایش یافته است
• معاینه چشمی:
  • بررسی حلقه کایزر-فلایشر با لامپ شکاف دار
• بیوپسی کبد:
  • اندازه گیری غلظت مس در بافت کبد
  • بررسی فیبروز یا سیروز
• تصویربرداری مغز:
  • MRI برای بررسی تغییرات در بازال گانگلیا

روش های درمانی

درمان بیماری ویلسون شامل کاهش تجمع مس در بدن و مدیریت علائم است:

• داروهای کلات کننده:
  • پنیسیل آمین: داروی خط اول، مس را از بافت ها خارج می کند
  • تری اتیلن تترامین دی هیدرید کلرید (Trientine): جایگزین پنیسیل آمین در موارد عدم تحمل
• داروهای مهارکننده جذب مس:
  • روی استات: جذب مس از روده را کاهش می دهد
• آنتی اکسیدان ها:
  • ویتامین E: برای کاهش آسیب اکسیداتیو
• پیوند کبد:
  • در موارد نارسایی پیشرفته کبدی
  • در موارد مقاومت به درمان دارویی

تدابیر پرستاری

مراقبت های پرستاری در بیماری ویلسون شامل موارد زیر است:

• آموزش بیمار:
  • توضیح ماهیت مزمن بیماری و نیاز به درمان مادام العمر
  • آموزش درباره رژیم غذایی کم مس (اجتناب از غذاهای دریایی، جگر، مغزها)
  • تأکید بر اهمیت پیگیری منظم
• نظارت بر درمان:
  • بررسی عوارض جانبی داروها (به ویژه پنیسیل آمین)
  • نظارت بر آزمایش های عملکرد کبد و سطح مس
• حمایت عصبی:
  • مراقبت از بیماران با اختلالات حرکتی
  • ارائه فیزیوتراپی و کاردرمانی
  • حمایت روانی برای بیمار و خانواده

نتیجه گیری

اختلالات کبدی طیف گسترده ای از بیماری ها را شامل می شوند که می توانند از اختلالات خفیف تا نارسایی کامل کبد متغیر باشند. درک دقیق آناتومی کبد، وظایف حیاتی آن، روش های تشخیصی و درمانی برای مدیریت مؤثر این بیماری ها ضروری است. پیوند کبد به عنوان درمان نهایی برای بیماران مبتلا به نارسایی پیشرفته کبدی، امید جدیدی به این بیماران داده است، اما با چالش های خاصی مانند رد پیوند و عفونت همراه است.

مراقبت های پرستاری در تمام مراحل بیماری های کبدی، از تشخیص تا درمان و پیگیری، نقش حیاتی ایفا می کند. پرستاران با آموزش بیمار، نظارت بر علائم، مدیریت داروها و ارائه حمایت روانی، به بهبود outcomes بیماران کمک شایانی می کنند. این پاورپوینت جامع با ارائه اطلاعات دقیق و ساختاریافته درباره اختلالات کبدی، منبعی ارزشمند برای دانشجویان پزشکی و پرستاری، متخصصان سلامت و محققان است که می تواند در آموزش و بهبود کیفیت مراقبت های بهداشتی مورد استفاده قرار گیرد.